Vraag iemand naar cleanroom productie en het beeld dat opkomt is een witte ruimte met witte pakken. Dat beeld klopt maar het mist het belangrijkste deel. De schoonheid van de lucht binnen wordt grotendeels bepaald door wat er bij de deur gebeurt en door hoe mensen zich binnen bewegen. De installatie levert schone lucht, de mensen bepalen of die schoon blijft.
De grootste bron van deeltjes in een gecontroleerde ruimte is de mens. Een persoon in rust geeft honderdduizenden deeltjes per minuut af, vooral huidschilfers en vezels. Bij snelle bewegingen loopt dat aantal met een factor tien of meer op. Elke procedure in de sluis, elke kledingregel en elke gedragsregel is uiteindelijk terug te voeren op dat gegeven.
Onze cleanroom productie in de klassen ISO 7 en ISO 8 omvat inspectie, maatcontrole, functionele testen, vacuümlektesten en gecontroleerd verpakken. Hieronder leest u hoe zo’n omgeving in de praktijk is georganiseerd.
Personeelssluis en materiaalsluis
Een cleanroom heeft altijd minstens twee ingangen die geen van beide een gewone deur zijn. De personeelssluis is de route voor mensen. Die ruimte is verdeeld in zones, waarbij u aan de vuile kant begint en aan de schone kant eindigt.
De materiaalsluis is een aparte doorgang voor onderdelen, gereedschap en verpakking. In veel gevallen is dat een doorgeefkast met twee deuren die niet tegelijk open kunnen. Zo blijft er altijd een luchtbarrière tussen binnen en buiten. Voor grotere ladingen bestaat een aparte sluisruimte waar pallets uit hun buitenverpakking komen en waar het product wordt overgezet op schoon transportmateriaal.
Die scheiding van stromen is geen formaliteit. Zodra mensen en goederen dezelfde route nemen, ontstaan er momenten waarop beide deuren openstaan en dan verliest u de drukopbouw die de ruimte beschermt.
De kleedprocedure en het werken met handschoenen
Omkleden gebeurt in een vaste volgorde die van boven naar beneden en van schoon naar schoner loopt. Eerst haarnet en baardmasker, dan schoenen wisselen, dan handen reinigen, daarna het overall aantrekken zonder dat de stof de vloer raakt en tot slot handschoenen en eventueel een mondmasker. Wie de volgorde omdraait, brengt met schone handen vuil van de vloer naar boven.
Handschoenen verdienen aandacht omdat ze het directe contactvlak met het product zijn. Ze worden regelmatig gedesinfecteerd en bij elke onderbreking vervangen. Krab aan een gezicht of raak een deurklink aan en de handschoen is voor productcontact niet meer geschikt. Dat klinkt streng en dat is het ook. In cleanroom assemblage is het contactvlak vaak het enige punt waar besmetting daadwerkelijk overgaat. De kleding zelf is gemaakt van weefsel dat vrijwel geen vezels loslaat.
Overdruk en luchtfiltratie
De lucht in de ruimte wordt gefilterd door HEPA-filters die zeer kleine deeltjes tegenhouden en de ruimte krijgt meer lucht toegevoerd dan afgevoerd. Daardoor ontstaat overdruk ten opzichte van de omliggende ruimtes. Gaat er een deur open, dan stroomt de lucht naar buiten in plaats van naar binnen. Dat drukverschil is meetbaar en wordt bewaakt, want een wegvallende overdruk maakt elke andere maatregel zinloos.
Het aantal luchtwisselingen per uur bepaalt hoe snel deeltjes die tijdens het werk vrijkomen weer worden afgevoerd. In een schonere klasse ligt dat aantal aanzienlijk hoger.
Gedragsregels en bewegingssnelheid
Binnen loopt u rustig. Een snelle beweging wervelt gesedimenteerde deeltjes op en verstoort de luchtstroom rond een werkplek. Snel opstaan, met een doos zwaaien of langs een tafel rennen zijn allemaal handelingen die het deeltjesaantal in de directe omgeving tijdelijk omhoog brengen.
Verder geldt dat u niet over een open product buigt, dat u boven een geopende verpakking niet praat zonder masker en dat papier, potloden en karton buiten blijven. Ook het aantal mensen in de ruimte is begrensd, omdat elke extra persoon een extra bron is. Die regels werken alleen wanneer collega’s elkaar erop aanspreken.
Reiniging van gereedschap en verpakking voordat het naar binnen gaat
Alles wat de ruimte in gaat, wordt eerst behandeld. Gereedschap wordt gereinigd en afgenomen met een geschikt reinigingsmiddel, meestal in de sluis en met vezelvrije doeken.
Verpakkingsmateriaal komt uit een buitenverpakking die aan de vuile kant achterblijft, zodat het karton nooit binnenkomt. Meetmiddelen die tussen binnen en buiten wisselen, krijgen een vaste reinigingsroutine of blijven permanent binnen.
Dit onderdeel wordt het vaakst onderschat. Een gekleed team dat een ongereinigde meetklok naar binnen brengt, doet het werk van een halve dag teniet. Bij ons hangt de aanpak samen met de bredere kwaliteitsborging die volgt uit onze ISO-certificeringen.
Waarom discipline in cleanroom productie zwaarder weegt
Een luchtbehandelingsinstallatie doet zijn werk zonder dat iemand eraan denkt. Een sluisprocedure doet dat niet. Daar zit het verschil en daar zit ook de reden waarom twee identiek gebouwde ruimtes heel verschillende meetresultaten kunnen laten zien.
Dat brengt ons bij de kern. Een cleanroom is geen ruimte maar een proces. De wanden, de filters en de overdruk zijn randvoorwaarden, terwijl de werkelijke prestatie zit in de opleiding van de medewerkers, in de vaste volgorde van handelingen, in het reinigingsschema en in de metingen die aantonen dat het nog steeds klopt. Verwatert de discipline, dan zakt de prestatie ondanks een perfect functionerende installatie.
Overweegt u montage of eindverpakking in cleanroom productie onder te brengen, dan helpt het om vroeg te bepalen welke handelingen echt binnen moeten gebeuren. Wij denken daar graag over mee en laten u desgewenst zien hoe onze productie en assemblage op elkaar aansluiten. U vindt onze gegevens op de contactpagina.