Een matrijs die stilstaat kost geld. Een matrijs die onverwacht stilstaat kost veel meer. Toch krijgen spuitgietmatrijzen in veel bedrijven pas aandacht op het moment dat er bramen ontstaan, een uitwerper klemt of de maatvoering wegloopt. Op dat punt is de schade al aangericht en gaat er productietijd verloren aan werk dat vooraf in een paar uur gepland had kunnen worden.

Onderhoud aan spuitgietmatrijzen draait om iets simpels. Een matrijs is een precisiegereedschap dat honderdduizenden keren opent en sluit onder hoge druk, met heet kunststof erdoorheen en koelwater eromheen. Elk van die belastingen laat sporen na. Wie die sporen vroeg opmerkt, vervangt een geleiding. Wie wacht, vervangt een matrijshelft.

Wij onderhouden matrijzen in onze eigen gereedschapmakerij, naast het ontwerpen, produceren, beproeven en wijzigen ervan. Wij kennen dus de gereedschappen die wij nazien en een reparatie hoeft zelden op transport te wachten.

Het verschil tussen storingsonderhoud en gepland onderhoud

Storingsonderhoud is reageren op een defect dat de productie al raakt. De machine staat stil, de planning schuift op en de reparatie gebeurt onder tijdsdruk. Dat leidt vaak tot een tussenoplossing die later alsnog goed gemaakt moet worden.

Gepland onderhoud gebeurt op een moment dat u zelf kiest, op basis van het aantal gemaakte cycli of een vaste periode. De matrijs komt uit de machine wanneer het uitkomt, wordt volledig nagelopen en gaat gecontroleerd terug. De kosten zijn hoger per gebeurtenis maar lager per product, omdat stilstand en afkeur uitblijven. Het verschil zit dus niet in de handelingen zelf maar in het moment waarop u ze uitvoert.

Reinigen en ontvetten na de productierun

Kunststof laat residu achter op de vormvlakken, in ontluchtingen en rond de aanspuiting. Bij sommige materialen ontstaat daarnaast uitdamping die als dunne aanslag op het staal neerslaat. Die laag verstoort de ontluchting, waardoor u brandplekken of onvolledige vulling krijgt.

Reinigen gebeurt met middelen die passen bij de staalsoort en bij de oppervlaktebewerking. Op een gepolijst of getextureerd vlak geeft een verkeerde borstel blijvende schade. Na het reinigen volgt ontvetten, zodat er geen resten achterblijven die met het volgende product meelopen. Voor producten die in onze cleanroom verder verwerkt worden, is die stap extra strikt.

Geleidingen, uitwerpers en de deellijn

Geleidingszuilen en geleidingsbussen bepalen of beide matrijshelften elke cyclus exact op elkaar vallen. Speling daarin ziet u terug als een verschuiving in de deellijn en als slijtage die zichzelf versnelt. Controle op speling, op krassporen en op de staat van de smering hoort daarom bij elke onderhoudsbeurt.

Het uitwerpsysteem verdient dezelfde aandacht. Uitwerperpennen die scheef staan of te weinig smering krijgen, gaan klemmen en laten afdrukken achter op het product. Schuiven, kernen en hydraulische delen controleert u op vrijloop en op lekkage. Loopt iets stroef, dan is dat vrijwel altijd een voorbode van breuk.

De deellijn zelf vertelt daarnaast veel over de conditie van een matrijs. Braamvorming begint meestal plaatselijk, op de plek met de hoogste inwendige druk of met de meeste slijtage. Wordt daar niet op ingegrepen, dan zet het staal zich verder in en groeit de braam over een groter gebied. Vroeg bijwerken vraagt polijsten of een kleine lasreparatie. Laat bijwerken vraagt het inzetten van een nieuw blok. Wij leggen bij inspectie vast waar bramen ontstaan en koppelen dat aan het aantal cycli, zodat zichtbaar wordt of de slijtage normaal verloopt of versnelt. Dat sluit aan op wat wij eerder schreven over het belang van een betrouwbare kunststof matrijs.

Koelkanalen doorspoelen tegen kalkaanslag en corrosie

Koeling bepaalt de cyclustijd en de maatvastheid. Juist dat systeem onttrekt zich aan het zicht. In de kanalen zet zich kalk af en waar zuurstof en vocht samenkomen ontstaat corrosie. Een laag van enkele tienden millimeters is al genoeg om de warmteafvoer merkbaar te verlagen.

Het gevolg merkt u eerst aan de cyclustijd en daarna aan de maten, omdat de krimp verandert zodra de koeling ongelijkmatig wordt. Periodiek doorspoelen met een geschikt reinigingsmiddel houdt de kanalen open. Bij matrijzen die lang stilstaan, blazen wij de kanalen leeg en conserveren wij ze, zodat er geen water achterblijft dat van binnenuit roest.

Conservering bij opslag en het tijdig vervangen van slijtdelen

Een matrijs die maanden wacht op de volgende serie, heeft bescherming nodig. Vormvlakken krijgen een conserveringsmiddel, de matrijs gaat dicht tegen vuil en de opslag is droog en op stabiele temperatuur. Voor het opstarten verwijdert u het middel volledig, omdat resten anders in het eerste product terechtkomen.

Slijtdelen zijn bewust de zwakste schakel. Geleidingsbussen, veren, afdichtingen en uitwerperpennen horen vervangen te worden voordat ze falen, niet erna. Wij ontwerpen deze delen daarom uitwisselbaar, wat de standtijd van de omliggende constructie verlengt. Die gedachte werkt ook door in duurzaam produceren met spuitgietmatrijzen, omdat een langer meegaand gereedschap materiaal en energie bespaart.

Een logboek gekoppeld aan het aantal cycli

Een onderhoudslogboek zonder cyclusteller zegt weinig. Een matrijs die in drie maanden een miljoen cycli maakt, heeft meer te verduren gehad dan een matrijs die in een jaar tijd tienduizend keer draait. Door reiniging, inspecties, vervangen delen en reparaties te koppelen aan de tellerstand, ziet u wanneer een onderdeel gemiddeld opgeeft en kunt u vervanging plannen voor dat moment.

Dat logboek helpt ook bij de vraag of een matrijs nog rendeert of aan vervanging toe is. Wilt u het onderhoud van uw spuitgietmatrijzen strakker inrichten of laten overnemen, neem dan contact met ons op. Wij kijken graag met u naar de staat van uw gereedschap en naar een ritme dat bij uw productie past.